Trần Hoàng Blog

►Phạm Toàn – Cánh buồm vừa rời bến (27-6-2019)

Posted by hoangtran204 trên 27/06/2019

 

 

 

 

Phạm Toàn: Cánh buồm vừa rời bến

27-6-2019

Mặc Lâm

Phạm Đoan Trang đến thăm nhà giáo Phạm Toàn. (Hình: Trang Facebook của Phạm Đoan Trang)
Phạm Đoan Trang đến thăm nhà giáo Phạm Toàn. (Hình: Trang Facebook của Phạm Đoan Trang)
Năm 2010 tôi viết bài về bộ sách giáo khoa do nhóm Cánh Buồm chủ trương, lúc ấy tôi được biết tác giả thật sự của những cuốn sách đặc biệt này là nhà giáo Phạm Toàn và từ lần đầu tiên phỏng vấn ông tôi đã bị sức hút từ con người đặc biệt ấy hấp dẫn, đến nỗi tôi tin ông là người có kiến thức uyên bác có thể giải quyết cho tôi bao điều về Việt Nam nhất là trong thế giới của Hà Nội, nơi ông sống cả đời và làm việc không hề mệt mỏi cho tới ngày nhắm mắt.
Hai ngày trước đọc một bài viết ngắn của Đoan Trang về “cái ôm cuối cùng” với ông, tôi biết rằng ngày ra đi của ông đã tới nhưng không đủ can đảm gọi cho ông, bởi tôi sợ ông mệt trong cơn bạo bệnh và một nỗi sợ khác âm ỉ nhưng mãnh liệt hơn khiến tôi không đành lòng bấm nút, tôi sợ sẽ khóc và làm ông khóc theo như đã từng xảy ra nhiều năm trước, bởi tôi biết ông rất quý tôi qua thời gian tôi và ông chia sẻ những điều mà cho tới nay tôi tự hỏi không biết có ai thay thế được ông trong cuốn sách đời của lòng tôi hay không.
Tôi có duyên lắm mới nghe được giọng nói sang sảng hào phóng của ông qua nhiều lần trò chuyện trước các vấn đề buốt nhức của nước nhà. Từ trăn trở lẫn khó khăn khi làm Cánh Buồm, tới những bài viết, dịch của ông trên trang Bauxite. Ông trẻ lắm trong lời ăn tiếng nói mà còn trẻ cả ở nhân sinh quan, cung cách sống và quan niệm về giới tính. Với ai ông cũng mở lòng ra mà trò chuyện vì chỉ như vậy ông mới nhìn thấy chính mình. Nhà giáo Phạm Toàn được người chung quanh quý trọng không phải ở khả năng thuyết phục mà ở sự minh mẫn lồ lộ trong từng giọng cười cho tới từng cái siết tay thân thiện.
Có lần gọi về cho ông chỉ để hỏi thăm tình trạng của trang Bauxite, ông im lặng một chốc rồi hỏi tôi: Thế cậu có ý kiến gì giúp cho nó mạnh hơn lên hay không? Tôi cũng bất ngờ và hỏi lại: Nó đang mạnh như thế còn gì? Ông cười lớn: Chưa đủ mạnh để công an tránh xa.

Làm Cánh Buồm việc quan trọng nhất là kinh phí cho các bạn trẻ trong nhóm. May mắn cho ông là có khá nhiều Mạnh Thường Quân ở nhiều nước gửi về giúp đỡ, nhưng những đồng tiền nhận được vẫn không đủ trang trải. Ông thường xuyên lặn lội vào Nam nhằm kiếm thêm Mạnh Thường Quân nhưng không may, Sài Gòn tỏ ra không mặn mà lắm với chương trình mà Cánh Buồm khởi xướng ngoại trừ những người bạn thân của ông. Ông không buồn chút nào khi nói với tôi ông sẽ lại vào giới thiệu Cánh Buồm nữa cho tới khi nào “vỡ ra” mới thôi.
Ông sống một cuộc đời giản dị và khiêm tốn mặc dù cuộc sống dành cho ông khá nhiều cảm tình. Dưới mắt ông đồng tiền không là gì cả mặc dù thu nhập của ông khó ai đoán được từ nguồn nào. Tôi nhớ như in khi ông nhắn tin cho tôi bảo gọi ông gấp có chuyện quan trọng, khi gọi được thì ông cho biết: lâu quá không nghe mày gọi nên… nhớ, vậy thôi.
Thay vì bực mình, tôi xúc động như người say rượu. Tôi biết ông quý tôi mặc dù chưa hề gặp nhau. Lần tôi về Hà Nội gần nhất có yêu cầu Phạm Xuân Nguyên dẫn tôi tới thăm ông nhưng lúc ấy ông lại đi vắng, tiếc nhưng không còn cơ hội nào khác tôi chỉ biết e-mail nhắn tin cho ông vì không gọi được mặc dù đang ngồi tại Hồ Gươm. Lần duy nhất ấy vẫn làm tôi tiếc nuối không ôm được người mình yêu quý. Duyên với nhau chưa đủ để gặp mặt nhưng tôi và ông có những cuộc điện thoại dài nhiều tiếng đồng hồ bàn về những vấn đề hoặc ông hoặc tôi chăm chú.
Khi tôi cần tìm hiểu về một vấn đề giáo dục hay văn hóa Hà Nội ông sẵn sàng ngồi hàng giờ tỉ mỉ cho tôi biết những gì đã xảy ra, và hơn thế ông còn đưa ra những kết quả hết sức thuyết phục về những gì ông suy đoán. Tuy nhiên chưa bao giờ tôi thấy ông tỏ vẻ tuyệt vọng về bất cứ vấn đề gì kể cả vấn đề gai góc nhất khi ông gặp khó khăn lúc điều hành trang Bauxite. Lúc nào ông cũng cười thoải mái, không hề giả tạo hay gượng ép, nghe tiếng cười của ông người ta cảm thấy cuộc đời gần gũi và đáng sống hơn. Cũng trong tiếng cười ấy ông thường kể cho tôi nghe về những người an ninh có thời gian vây chung quanh ông đã bị tiếng cười làm cho họ bối rối ngần nào. Nếu Lão Ngoan Đồng trong tiểu thuyết của Kim Dung là có thật thì hình ảnh nụ cười của ông đáng được ghi nhận như một cốt cách, một tâm trạng thiện lương lúc nào cũng túc trực trong tâm hồn ông.
88 tuổi đáng được gọi là đại thọ cho những người bình thường nhưng với ông thì không đủ để ông làm việc. Căn nhà số 713 Lạc Long Quân tầng 7, quận Tây Hồ, Hà Nội từng chứa hàng ngàn nụ cười của ông giờ chắc nó sẽ nhớ như bạn bè thân quyến của ông từng chứng kiến. Tôi luôn cả tin rằng Phạm Toàn không bao giờ nuối tiếc cuộc đời này bởi ông thừa biết sống đến ngần ấy thời gian, chưa làm điều gì buồn lòng cho người khác ngược lại còn mang đến niềm kỳ vọng cho bao thế hệ qua bộ sách Cánh Buồm đã quá đủ cho một sĩ phu Bắc Hà mặc dù địa chỉ e-mail của ông là phamtoankhiemton.

M.L.
Nguồn: https://www.voatiengviet.com/a/pham-toan-canh-buom-nha-giao/4974467.html

____________________

Phạm Toàn – Con người viết hoa

27-6-2019 

Lê Phú Khải (Thành viên CLB Lê Hiếu Đằng)

Tất cả những từ ngữ tốt đẹp nhất, dù có được huy động hết lên trang giấy cũng đều không đủ để viết về con người Phạm Toàn.
Ông là nhà báo, nhà văn có tài với bút danh Châu Diên nổi tiếng, là nhà ngôn ngữ học, là dịch giả của hàng nghìn trang sách khó dịch nhất, là nhà hoạt động chính trị đấu tranh cho dân chủ ở Việt Nam với trang diễn đàn Bauxite Việt Nam, và trên hết, ông là nhà giáo tự tập hợp học trò và bạn bè để soạn sách giáo khoa Cánh Buồm suốt 9 năm ròng khi trong túi không có một đồng xu nhỏ! Sách giáo khoa Cánh Buồm ra đời như một thách thức của một cánh buồm nhỏ trên đại dương trước cơn sóng bạc đầu sách giáo khoa nhà nước chi hàng trăm nghìn tỷ để “soạn” ra nó! Có trường tiểu học ở Hà Nội đã dạy theo sách Cánh Buồm nhiều năm nay, và học trò nhỏ chăm chỉ đi học hàng ngày, vì đến trường… vui quá!
Một thành viên trẻ của nhóm Cánh Buồm, tác giả và Phạm Toàn.
Nghe tin bạn bè đến chơi báo tin ông Phạm Toàn ốm nặng, tôi chỉ cười. Vợ tôi mắng: Năm nào ông cũng ra Hà Nội cả tháng để soạn sách giáo khoa với ông Phạm Toàn, mà nghe tin ông ấy ốm nặng lại chỉ cười! Tôi mắng lại: Người như Phạm Toàn thì không thể chết được! Ông ấy là lực sĩ.
Sở dĩ tôi quả quyết Phạm Toàn không thể chết được, vì cách đây 2-3 tháng, ông mới gọi điện cho tôi và ra chỉ thị: Mày chọn cho tao độ 10 người trong đó, có tâm huyết với giáo dục để tao gửi email cho các vị ấy, nhờ đọc và nhận xét về cuốn sách giáo khoa nhóm Cánh Buồm mới soạn xong chưa in… Đang làm việc say sưa như thế thì làm sao mà chết được!
Sở dĩ tôi quả quyết Phạm Toàn không thể chết được, vì ông ta là lực sĩ. Chuyện thế này, cuối năm 2017, theo chỉ thị của Phạm Toàn, ông bảo tôi phải ra sớm, ở nhà ông, để đọc hết 5 tập sách giáo khoa: Lối sống 1, Lối sống 2, Lối sống 3, Lối sống 4, Lối sống 5… mà ông cùng nhóm Cánh Buồm soạn cho môn “Giáo dục đạo đức” ở bậc Tiểu học. Nửa tháng trời ở nhà Phạm Toàn, tôi đã đọc hết 5 sách Lối sống của Tiểu học. “Lối sống đồng thuận” là nguyên lý đạo đức đã được nhóm Cánh Buồm trịnh trọng triển khai thành từng bài học đạo đức cho bậc Tiểu học.
Phạm Toàn bảo tôi: “Tất cả các lời khuyên đều vô nghĩa, hãy để các em tự tìm ra lối sống!”. Với sách đạo đức mới do Cánh Buồm soạn thảo thì một lối sống mới của trẻ em Việt Nam được hình thành theo một trục chính là năng lực sống đồng thuận. Thông qua trẻ em, chúng ta mới thay đổi xã hội tương lai.
Tôi cho rằng đồng thuận từ một lớp học mà nhóm Cánh Buồm nêu lên đã mang cả đặc điểm và yêu cầu lớn lao của thời đại chúng ta. Khi con người đã chế ra cả một kho vũ khí hạt nhân đủ để tiêu diệt sạch sành sanh sự sống trên hành tinh này thì đồng thuận là yêu cầu của chính loài người. Ở trang 36 của sách Lối sống cho lớp 1, trước khi ăn trưa ở trường, cô giáo đề nghị các em mời nhau ăn cơm bằng câu ca dao: “Ai ơi bưng bát cơm đầy; Dẻo thơm một hạt, đắng cay muôn phần”. Thật giản dị và vĩ đại. Vì thế, để kết luận cho tham luận mang nhan đề: “Lối sống, tên gọi mới của giáo dục đạo đức ở bậc tiểu học”, mà tôi đã đọc trong hội thảo “Hành trình 8 năm của nhóm Cánh Buồm” ngày 16-12-2017 tại Không gian Văn hoá Pháp Hà Nội, tôi đã nhấn mạnh để kết luận bài tham luận: “Cuộc sống hạnh phúc vật chất và tinh thần của nhân dân mới là chỉ tiêu đích thực của sự phát triển đất nước. Sống khiêm nhường với trời đất mới còn trời đất để mà sống! Mảnh đất chúng ta đang sống hôm nay là đất mượn của các thế hệ mai sau. Vì thế, phải trả lại cho chúng đất đai phì nhiêu và bầu trời trong sạch!”.
Người ta đã vỗ tay tán thưởng những ý tưởng mang thông điệp thời đại ấy từ những bài đạo đức của sách Lối sống Cánh Buồm.
Vậy mà, trước đó, có vị “trí thức” ở Hà Nội lại hỏi, bằng cấp gì mà nhà giáo Phạm Toàn dám soạn sách giáo khoa?! Phạm Toàn đã cười phá lên trả lời: Có ai hỏi bằng lực sĩ bao giờ? Lực sĩ thì cứ ưỡn ngực mà đi thôi!!!
Phạm Toàn là thế. Ông không thể chết vì ông là lực sĩ!

Ông còn là một người rất vui tính và rất “độc đoán” nữa. Lần đầu tiên cách đây cả 10 năm, ông vô Sài Gòn và kêu tôi đến. Ông bảo: Biết Khải đã từng 9-10 năm dạy học, cho nên mình giao cho cậu soạn bài “Vì sao viết văn phóng sự?”. Cụ thể là viết lời dẫn cho bài “Nhà văn Tam Lang và thiên phóng sự ‘Tôi kéo xe’”, cùng với 5 đoạn trích dẫn trong thiên phóng sự ‘Tôi kéo xe’ của Tam Lang cho bài đó.
Tôi đã hoàn thành công việc ông giao, và sách “Văn lớp 6” của nhóm Cánh Buồm đã in (NXB Tri Thức 2015) từ trang 216 đến trang 223. Nhưng một năm sau đó ông lại bảo tôi soạn bài “Vốn từ tiếng Việt ngày một phong phú”, trong đó có phần “Một số từ gốc Pháp trong tiếng Việt” cho sách Tiếng Việt lớp 7. Tôi ngạc nhiên bảo ông: Sao bao nhiêu người giỏi tiếng Pháp thầy không nhờ, lại bảo một tiếng Tây trình độ enfantin để làm việc này! Thầy Toàn trừng mắt và “độc đoán” ra lệnh: Quyết tâm và tự tin sẽ là làm được!
Thế là tôi đã phải bò ra tra các sách từ điển Pháp – Việt, Việt – Pháp để chọn ra hơn 100 từ tiếng Việt có gốc là từ Pháp. Và, chính tôi cũng không ngờ, có những từ tiếng Việt mà ta quen nói hàng ngày lại có gốc là Pháp, hay nói khác đi, chúng ta đã “đồng hoá” những từ đó thành Việt! Ví dụ, từ xiếc (đi xem xiếc) có gốc Pháp: cirque; từ nét (bức ảnh chụp rất nét) có gốc Pháp: net; từ xốt (xốt cà chua) có gốc Pháp là sauce…
Kể những chuyện trên, tôi chỉ muốn nói một điều rằng, hàng ngàn cuốn sách giáo khoa từ Lớp 1 đến Lớp 9 được ra đời do “tổng đạo diễn” Phạm Toàn, bằng uy tín của mình đã huy động được lực lượng trí thức trẻ trong nhóm Cánh Buồm và trí thức Việt Nam ở cả hai miền Nam Bắc, trong nước và nước ngoài để soạn ra, bằng những mệnh lệnh độc đoán của ông và không tốn một đồng xu nào là thuế của dân cả!
Ở nhà Phạm Toàn, tôi thấy ông thức thâu đêm, tiếng gõ máy vi tính của ông đều đều như ru tôi vào giấc ngủ (!).
Có lần học trò của ông đi vắng cả, không ai nấu cơm, mở tủ lạnh ra chỉ thấy có đĩa thịt gà và mấy bó miến khô. Ông ra lệnh: Mày nấu miến gà, ăn miến thay cơm! Bí quá, tôi phải gọi điện về Sài Gòn hỏi bà xã cách nấu miến gà. Lúc ăn, ông khen ngon. Thì ra tôi “có tài” nấu ăn xưa nay mà không biết (!). Ăn xong ông nói: Mày có công nấu miến, để tao rửa bát đũa cho. Người đàn ông từng viết và dịch hàng ngàn trang sách ấy còn có tài rửa bát đũa rất sạch. Tối đó, ông còn hát và đàn cho tôi nghe một bài dân ca Pháp.
Vậy mà người đàn ông lực sĩ ấy đã để cho bạn bè trong Câu lạc bộ Lê Hiếu Đằng gọi điện báo tin dữ về ông vào sáng sớm hôm nay, 26/6/2019, cho tôi. Ai cũng gửi gắm những điều thương xót nhất, yêu quý nhất, khâm phục nhất về ông cho cây viết của tôi. Bởi ông là Con Người Viết hoa.
Riêng tôi, nếu có ai hỏi về Phạm Toàn, tôi sẽ trả lời: Ông là con người vui tính nhất đã chết vì quá buồn!
Đất nước như thế này, đường sắt trên cao Cát Linh – Hà Đông còn như một cái xác đang thối rữa giữa thủ đô Hà Nội, lại nhăm nhe cho Tàu làm cao tốc Bắc – Nam thì người vui tính như Phạm Toàn cũng rơi nước mắt! Và tôi đã thấy ông cảm động lau nước mắt khi người ta đọc cho ông nghe diễn văn nhậm chức của Tổng thống U-crai-na!

L.P.K.

Tác giả gửi BVN.

__

Bùi Quang Minh

PHẠM TOÀN – MỘT NHÀ TRÍ THỨC LỚN VIỆT NAM VỪA RA ĐI HỒI 6H 40 SÁNG NAY 26/6/2019:

Ông sinh ngày 1/7/1932, quê quán Đông Anh, Hà Nội, là một nhà giáo, nhà văn (bút danh Châu Diên), dịch giả, hướng đạo sinh thế hệ đầu tiên, nhà hoạt động xã hội năng động, trí tuệ được rất nhiều người kính trọng.

Ông là đồng sáng lập của blog Boxitvietnam, là vị thuyền trưởng của nhóm biên soạn sách giáo khoa và cải cách giáo dục Cánh Buồm, là nạn nhân của Nhân văn giai phẩm, dịch giả tác phẩm “Nền dân trị Mĩ” cùng nhiều tác phẩm văn học khác… Ông tham gia nhiều các hoạt động đấu tranh dân chủ và đổi mới văn hóa giáo dục.

Nhà báo Trang Doan Pham gọi ông là “Con sư tử của thế hệ trí thức tinh hoa cuối cùng”.

Hôm qua vào thăm ông thấy rất buồn vì rất yếu, hôm nay đau buồn, thương tiếc nhận được tin ông đã ra đi!

Xin chia buồn cùng gia đình bạn bè thương yêu kính trọng nhà trí thức lớn Phạm Toàn!

RIP. ông “Phạm Toàn vĩ đại” (photovidai@…) nhưng khiêm tốn (photokhiemton@…)!

Vĩnh biệt vị thuyền trưởng lớn của công cuộc Khai minh và nhóm “Cánh Buồm” nay đã về chốn bình yên :
“Lấp lóa buồm căng lướt
Ánh vàng mặt trời lên
Cánh buồm trong bão tố
Sóng gió chốn bình yên…”
(Trích từ bài “Cánh Buồm” – thơ Lermantov,
Châu Diên dịch)

– List sách khai sáng, tâm lý giáo dục.của ông:
https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=10216880479503295&id=1203931357

– List sách văn học của ông:
https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=10216880479503295&id=1203931357

Image may contain: 1 person, closeup
Image may contain: 1 person, sitting and indoor
Image may contain: 2 people
Image may contain: 2 people, people smiling, eyeglasses

Bạn cứ phịa ra một email hoặc tên nào đó để viết ý kiến. Comment của tất cả các ban đọc sẽ được hiện ra. Các bạn cứ bịa ra một email address nào cũng được.

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

 
%d bloggers like this: