Trần Hoàng Blog

►Chuyện đi lại ở miền Nam thời chủ nghĩa xã hội 1975-1980

Posted by hoangtran204 trên 25/06/2019

…Ông Duẩn nói chúng ta sẽ vượt cả Nhật Bản. Đi đâu, chỗ nào cũng thấy băng rôn, khẩu hiệu về chủ nghĩa xã hội. Nếu thời chiến tranh, những câu to đùng trên tường là “Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”, “Đánh cho Mỹ cút, đánh cho ngụy nhào”, “Tất cả vì miền Nam ruột thịt”… thì bây giờ chuyển thành “Cả nước phấn đấu tiến nhanh tiến mạnh tiến vững chắc lên chủ nghĩa xã hội”… Tôi đã sống trong những năm tháng dữ dội ấy, đã cố góp phần công sức nhỏ bé của mình vào đại sự nghiệp, đã chứng kiến tất cả, và hiểu rằng người ta đã phá nát miền Nam thì sự thành công còn xa vời lắm.

 

 

Chủ Nhật, 23 tháng 6, 2019

Nguyễn Thông

Chuyện đi lại (kỳ 6)

Miền Nam, sau tháng 4.1975. Không khí hồ hởi của người dân đón chào ngày đất nước thống nhất, hai miền sum họp dần dà lắng xuống khi cả bên thắng cuộc lẫn thua cuộc phải đối mặt với thực tế thụt lùi từng ngày. Mọi thứ cứ xám xịt dần, cả lá cờ treo trước cổng trường tôi cũng bạc phếch, rách te tua mà không ai nghĩ tới việc hạ nó xuống, thay bằng lá khác tươi mới hơn. Tôi còn nhớ “thằng” Trần Tất Hùng, rất đẹp trai, tốt tính, nhân viên phòng hành chính, con rể ông hiệu phó, có lần tôi chỉ cho nó ngắm lá cờ, bảo sao không thay đi, nó nói nhỏ chả còn lá xơ cua nào để thay cả, mua mới thì không có tiền. Thầm nghĩ, trời ạ, tới cờ tổ quốc mà cũng chịu cảnh đói nghèo, nhưng lại tặc lưỡi cuộc sống thế nào thì cờ thế ấy.

Trong đám giáo viên Bắc Kỳ du nam, lão Vy (Nguyễn Văn Vy) bạn tôi vào Sài Gòn đầu năm 1976, tôi chậm hơn một nhịp vào đầu năm 1977. Chỉ hơn kém nhau có 1 năm mà khác hẳn nhiều thứ. Lão kể lúc mới tới Sài Gòn, cảm giác bị choáng ngợp. Lão được đi xe đò của các hãng Phi Long, Hưng Long mỗi người một ghế, có cả khăn lạnh lau mặt mặc dù lúc ở nhà đi đã rửa mặt rồi. Nhìn dãy xe đò mới tinh đủ màu sắc ở bến xe miền Tây mà khiếp. Cứ vào cổng đã có đứa ra săn đón hỏi chú hai, anh hai đi đâu đi đâu. Không phải mua vé, càng không phải xếp hàng, càng không phải chen lấn như hồi ở Hà Nội. Tới lúc tôi vào, cũng bến xe miền Tây, khi tôi đi dạy ở cơ sở Tiền Giang năm 1978 thì những điều lão Vy kể đã mau chóng chìm trong quá khứ. Những gì tôi chừng chứng kiến, từng trải qua, từng chịu đựng ở miền Bắc “xã hội chủ nghĩa tươi đẹp hơn vạn lần tư bản”, ở bến xe cầu Niệm, bến Nứa, bến Kim Liên, ga Hà Nội, ga Hải Phòng, bến xe buýt đi Hà Đông, ga tàu điện Bờ Hồ… giờ được lặp lại y nguyên, thậm chí khủng khiếp hơn. Có những điều, nhắm mắt lại cũng không thể hình dung tại sao nó có thể như thế.

Lần đi Cần Thơ với Đào Gia Thiệp cuối năm 1977. Chiếc xe khách (xe đò) xộc xà xộc xệch của công ty xe khách quốc doanh chật ních người. Tới lúc này, tất cả xe cộ đều bị quốc hữu hóa, đưa vào công ty nhà nước. Không còn Hưng Long, Phi Long, Phi Hổ nữa. Xe vào tay nhà nước, chả mấy chốc bị biến thành cục sắt biết đi. Cứ chạy một hồi lại dừng sửa, không hỏng thứ này thì thứ khác. Xe đã chật như nêm nhưng bác tài và lơ xe người nhà nước vẫn rà rà nhặt khách suốt dọc đường nhét thêm vào. Ngồi chết dí trên nửa cái ghế, tự hỏi sao mình lại lao vào cuộc hành xác như thế này làm gì. Anh cu Thiệp vốn mau mồm mau miệng cũng chán không thèm nói nữa, lưng áo ướt đầm. Đi từ sáng sớm, tới trưa mới đến được bắc (phà) Mỹ Thuận. Bên này là huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang, bên kia sông Tiền là đất Vĩnh Long, quê hương ông Phạm Hùng, ông Võ Văn Kiệt. Qua Vĩnh Long khoảng 7 chục cây nữa mới tới Cần Thơ. Nhìn hàng xe đủ loại xếp như đàn kiến chờ phà dài cả cây số, hiểu rằng đêm nay ở Cần Thơ là chắc rồi. Thời ấy, cứ đi đâu ngoài 200 cây số là phải mất nguyên ngày. Năm 1980, tôi đi từ Rạch Giá về Sài Gòn mất những 2 ngày. Tới khuya xe mới về đến Bến Lức (Long An) nhưng phải dừng ở đó chờ sáng hôm sau bởi muốn vào nội đô cũng chả được, người ta vẫn duy trì tình trạng thiết quân luật ban đêm, cấm mọi xe cộ vào thành phố.

Nghe tiếng lao xao phía trước, như có đám đánh nhau. Lại gần hóa ra đội thanh niên cờ đỏ đang kiểm tra nếp sống văn hóa mới. Ai mặc quần loe, bất kể già trẻ, nam nữ, đều bị thanh niên cờ đỏ lôi tuột ra phía sau trạm thu vé phà, thuyết cho một hồi và rạch chiếc ống quần. Có đứa con gái bị cắt cụt hẳn một đoạn ống quần loe, có lẽ do loe rộng quá. Mặt cô cậu nào bị xử cũng xanh lè như đít nhái. Còn mặt nhân viên đội cờ đỏ giữa nắng trưa lại càng bừng bừng. Tay Thiệp để tóc dài, dù không phải tóc đít vịt, cũng bị lôi vào trạm chuyên chính. Y lấy giấy tờ bộ đội ra, chúng lật lên lật xuống coi một lúc, tha cho. Lần đầu tiên chứng kiến cảnh xử quần loe tóc dài của lực lượng cách mạng chuyên chính vô sản, tôi phát khiếp. Nhớ hồi xưa từng đọc truyện “AQ chính truyện” của cụ nhà văn Lỗ Tấn người Tàu kể về cuộc cách mạng ở làng Mùi. Cứ nghĩ cách mạng là thứ gì cao quý, thiêng liêng, ghê gớm, vĩ đại lắm, hóa ra nó chỉ nhăm nhăm đi cắt cái cái tóc đuôi sam của người dân. Làm cách mạng để đòi quyền tự do, được sống tự do, nói như tuyên ngôn độc lập của cụ Hồ, không ai có thể tước đi quyền thiêng liêng ấy, vậy nhưng oái oăm thay, xả thân cho cách mạng để rồi bị tước mất quyền được mặc quần loe.

Tôi đảm bảo, đám thanh niên, sinh viên Sài Gòn mà biết trước sẽ bị tước quyền tự do cá nhân như thế này thì nhóm ông Lê Văn Nuôi, Huỳnh Tấn Mẫm có dí súng vào tai bảo chúng xuống đường cũng chả xua được mống nào. Trên thế giới này, chẳng biết còn nơi nào chuyên chính với quần loe tóc dài như thế nữa không. Suốt chặng đường chiếc xe đò cũ nát ì ạch bò qua Vĩnh Long quê hương ông Phạm Hùng, ông Võ Văn Kiệt để về Cần Thơ, tôi cứ lúc lắc câu hỏi ấy trong đầu.

Tiện đây cũng biên thêm một chút. Hồi nãy tôi bảo lần đầu tiên chứng kiến cảnh cắt quần loe, thực ra chưa chính xác lắm. Dạo năm 1975, đám sinh viên chúng tôi phần lớn xuất thân nhà quê nên ngu ngơ, thuần chất nông dân, chả biết mốt miếc, ăn chơi là gì. Loại chúng tôi, cán bộ đoàn chưa ho, đã ngơ ngác nhìn nhau sợ quắn đít. Với đám quần chúng ngu muội dễ bảo này, nhẽ ra nhà nước không cần ban tuyên giáo. Chỉ cần thơ Tố Hữu là đủ. Nhưng có những cá biệt, vì vậy cơ quan tuyên giáo vẫn cần. Một trong những cá biệt rắn mặt, khó đưa vào khuôn phép ấy là anh Lê Ngọc Tân cùng khóa, cùng lớp.

Anh Tân sống ở Hà Nội tức là đã hơn chúng tôi một đẳng cấp rồi, lại có ông anh là Lê Ngọc Y cán bộ to đi nước ngoài xoành xoạch, đem về cho ông em giai đủ thứ mà chúng tôi chỉ mơ ước thôi cũng không dám. Khi mình chỉ rặt đi bộ và diện tàu điện thì y đã có cái xe đạp thể thao chả biết đem về từ Ý hay Pháp, bóng lộn, lốp xe bé tí như ngón tay cái. Khi chúng tôi chỉ diện quần bộ đội vải tô châu, đứa nào nhà khá giả lắm thì dành dụm may được chiếc quần simili màu lông chuột thì y đã đủ kiểu tuýt so, sẹc len, ốc pho. Và đỉnh điểm là cuối năm 1975, y chán những thứ đồ cao cấp quý phái ấy, lấy ngay chiếc vỏ chăn hoa màu đỏ tươi may chiếc quần ống loe rõ rộng. Ngồi trên xe đạp thể thao, y phóng vào trường, ống quần loe bay phần phật như hai lá cờ. Cả đám ngu ngơ đứng trên hành lang nhà C2 trông xuống vỗ tay rầm rầm. Từ đó chết tên Tân loe. Chuyện đến tai đoàn khoa, đoàn trường. Tân loe bị kỷ luật vì có nhiều tiền án tiền sự truyền bá nếp sống tư sản đế quốc đồi trụy, đỉnh cao là ngang nhiên mặc quần loe (đã bị cấm) mà lại là quần loe vải đỏ, màu cờ tổ quốc. Y bị kỷ luật ngưng học 1 năm, phải lùi lại học chung với khóa sau. Đó cũng là lý do vì sao Tân loe là thành viên của cả hai khóa 17 và 18, họp lớp cũng phải đúp bồ (double) hơn người khác. Sau này có ai tỉ mẩn viết về lịch sử Văn khoa Đại học Tổng hợp Hà Nội mà quên chi tiết này kể cũng phí. (còn tiếp)

Nguyễn Thông

25-6-2019

Chuyện đi lại (kỳ 7, cuối)

Những ai ở miền Nam thời kỳ sau năm 1975, cụ thể là nửa cuối thập niên 70, gần hết thập niên 80, chắc khó quên một thành tựu công nghệ, một phát minh khoa học kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội: xe chạy than. Nỗi ám ảnh của một thời.

Bây giờ tụi trẻ mỗi lần đi xa đi gần đều leo lên ô tô, mà phải ghế nệm rộng rãi, có tivi, có máy lạnh mới chịu. Xe Phương Trang, Thành Bưởi, Cúc Tùng, Hoàng Long, Hải Âu… mà không chiều khách sẽ lỗ chỏng gọng, chả ai thèm đi. Nhưng ngược về vài chục năm trước, đó chỉ là giấc mơ.

Sau khi đánh thắng hai đế quốc to, những người cộng sản, nhất là mấy ông Lê Duẩn, Lê Đức Thọ, Đỗ Mười… coi trời bằng vung, tự đắc chỉ có Việt Nam là nhất thế giới, muốn gì cũng được. Họ vênh vang tuyên bố từ nay đất nước vĩnh viễn sạch bóng quân thù, đường lớn xã hội chủ nghĩa rộng mở thênh thang, chả mấy chốc nữa sẽ tiến lên chủ nghĩa cộng sản.

Ông Duẩn nói chúng ta sẽ vượt cả Nhật Bản. Đi đâu, chỗ nào cũng thấy băng rôn, khẩu hiệu về chủ nghĩa xã hội. Nếu thời chiến tranh, những câu to đùng trên tường là “Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”, “Đánh cho Mỹ cút, đánh cho ngụy nhào”, “Tất cả vì miền Nam ruột thịt”… thì bây giờ chuyển thành “Cả nước phấn đấu tiến nhanh tiến mạnh tiến vững chắc lên chủ nghĩa xã hội”. Trên nóc đầu hồi tòa nhà Hỏa xa Đông Dương cũ trông ra bùng binh chợ Bến Thành người ta kẻ câu đó mỗi chữ cao hơn mét, mắc đèn đêm đêm chiếu sáng rực. Tôi đã sống trong những năm tháng dữ dội ấy, đã cố góp phần công sức nhỏ bé của mình vào đại sự nghiệp, đã chứng kiến tất cả, và hiểu rằng người ta đã phá nát miền Nam thì sự thành công còn xa vời lắm.

Hệ thống cửa hàng thương nghiệp nhà nước ban đầu còn có hàng tồn kho, hàng chiếm được từ “bọn tư sản bóc lột” đem phân phối cho cán bộ công nhân viên, nhưng chỉ một thời gian ngắn cũng hết. Các thầy cô giáo những trường ở khu vực Chợ Lớn mỗi khi đến đợt mua nhu yếu phẩm thì tới cửa hàng thương nghiệp Bách hóa tổng hợp ở cuối đường Trần Hưng Đạo nối dài, còn có tên là Trần Hưng Đạo B (đường Đồng Khánh cũ) gần nhà thờ Cha Tam, xếp hàng đông như quân Nguyên, chen chúc chầu chực nửa ngày mới mua được mấy mét vải tiêu chuẩn, hoặc nửa ký đường, hộp sữa Thống Nhất. Chỉ riêng gạo thì bộ phận hành chính của trường nhận giúp từ kho lương thực đem về phân chia, thường tiêu chuẩn 14 ký thì chỉ có 4 – 5 ký gạo hẩm đầy bông cỏ hoặc sạn, còn lại là mì tôm, mì sợi, củ mì (sắn) và hạt cao lương (dân Nam gọi là hạt bo bo). Thầy Võ Thanh Long dạy lý trường tôi bảo thời đại cách mạng vẻ vang đâu chửa thấy, chỉ thấy thầy giáo tháo giầy, giáo chức dứt cháo. Thế mà vẫn cứ sống, kéo dài cả chục năm trời, cả thầy Long, cả tôi, và hàng chục triệu người đám dân chúng cần lao.

Hàng hóa hiếm một, thì xăng dầu nhiên liệu hiếm mười. Những thứ ăn uống bỏ vào mồm còn ráng tự túc được, chứ xăng dầu đều phải nhập. Cả thế giới cấm vận không chơi với anh hùng. Không có xăng, xe cộ thành cục sắt. Khổ nhất là mấy thầy lưu dung (giáo viên từng dạy trước năm 1975, được chế độ mới sử dụng tiếp) vốn quen dùng xe máy. Đám giáo viên chúng tôi từ Bắc vào, đi bộ là chuyện nhỏ, xếp hàng chen chúc mua vé xe khách là chuyện nhỏ. Nhưng với những người như thầy Long, thầy Thạch, cô Quỳnh, không xăng khổ sở vô cùng. Chỉ những trí thức cũ, thượng hạng như các vị Chu Phạm Ngọc Sơn, Võ Tòng Xuân mới có tiêu chuẩn xăng thôi. Thầy Long có chiếc Vespa đành gửi dưới nhà ăn, bụi phủ đầy, lâu lâu lại lấy ra dội vài gáo nước cho hết bụi rồi đẩy vào góc. Thầy Tài có chiếc Honda dame màu đỏ, thỉnh thoảng mua lại được can xăng 2 lít của ai đó, không dám chạy thường xuyên, đem xếp từng can dưới gầm bàn trong phòng ký túc xá. Có hôm tôi vào ngửi sực mùi xăng, mà bếp điện dây may so thì đang đỏ hồng phía góc phòng. Sự thiếu thốn khiến con người ta liều mạng hoặc không để ý tới mối nguy hiểm. Cũng may chưa xảy ra chuyện gì nghiêm trọng.

Thiếu xăng, người ta chế ra xe chạy than. Có lẽ đây là sản phẩm của những người giỏi môn vật lý và cơ khí. Nó là bản sao của xe lửa (hỏa xa) chạy than? Cho tới nay, hình như chưa có văn bản nào cho biết chiếc xe ô tô chạy than đầu tiên của công ty, xí nghiệp, đơn vị nào, ai là người sáng chế. Một kỳ tích thời đại, dù kỳ tích đau thương, khốn khó, cũng cần được ghi nhận. Các nhà viết sử quốc doanh suốt ngày chỉ chăm lo tìm kiếm thành công thắng lợi của đảng và nhà nước khiến sử rất đơn điệu. Đây mới chính là thứ cần phải biên lại, con cháu vài chục năm sau đọc sẽ hết hồn nhưng khoái bởi nó chân thực, sinh động. Đọc sử chính thống nhà nước, cũng như coi tivi VTV, chả để lại gì.

Cứ như tôi từng chứng kiến, từng chễm trệ trên chiếc xe than ít nhất cũng vài chục lần, thì xe than thường được cải tạo từ những chiếc ô tô chứa khoảng hơn chục người, dạng xe nhãn hiệu Dodge, Renaul hoặc Chevrolet, thứ xe Mỹ máy khỏe, nồi đồng cối đá. Những tuyến đường gần, trăm cây số đổ lại, hợp với xe than, như từ Sài Gòn đi Long An, Tiền Giang, Tây Ninh, Đồng Nai, Vũng Tàu. Ban đầu còn lẻ tẻ, tới khoảng năm 1980 về sau thì nhan nhản.

Cái lò đốt than được gắn phía đít xe, cao có khi tới gần 2 mét. Có lần tôi cố ý đo, đứng bên nó, nó cao hơn tôi cả hai gang tay. Hỏi cậu lơ xe, đốt than gì, nó bảo than đước chứ không phải than đá. Than đước miền Nam sẵn lắm. Gần chục năm thiếu điện, thiếu xăng, thiếu chất đốt, người ta tích cực phá rừng đước làm hầm than, tới khi tỉnh lại thì rừng đước gần như sạch nhẵn.

Có vài lần tôi đi Tây Ninh thăm vợ chồng đứa em con cậu ruột, “diện” xe than, sau chuyến đi về tới nhà tởn luôn. Tởn nhưng lần sau vẫn đi. Khiếp nhất là mua phải chỗ cuối xe, ngồi gần lò. Chả khác gì đi xông hơi mát xa đá muối bây giờ. Có bao nhiêu mồ hôi ra nhẵn. Mặt mũi nhếch nhác, đen đúa do bụi than bám vào. Cứ chạy một đoạn mươi cây số, xe dừng, đứa lơ xe lại lấy cái cây sắt thò vào lò chọc chọc ngoáy ngoáy, bỏ thêm than, đóng nắp lò, chạy tiếp. Lại dừng, lại ngoáy lại chọc. Vài lần thì tới nơi. Bụi than, tàn than, thậm chí còn cả cục than hồng, văng ra khắp đường. Cũng may chưa thấy than văng cháy vào mặt ai. Đi xe than là một cuộc hành xác vĩ đại. Đó chính là khởi nguồn, là nguyên thủy, là mở đầu cho cuộc cách mạng 4.0 của thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc bây giờ.

Chuyện đi lại, nếu rảnh rỗi, kể cả ngày cũng không hết, biên mỏi tay vẫn cứ còn. Nhưng thôi, để dịp khác. Chào cả nhà ạ.

Nguyễn Thông

Advertisements

Bạn cứ phịa ra một email hoặc tên nào đó để viết ý kiến. Comment của tất cả các ban đọc sẽ được hiện ra. Các bạn cứ bịa ra một email address nào cũng được.

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

 
%d bloggers like this: