Trần Hoàng Blog

►Đà Lạt: Tại sao phải bảo vệ “Đồi Dinh Thị trưởng cũ”? (Mai Thái Lĩnh, 22-3-2019)

Posted by hoangtran204 trên 23/03/2019

Biến khu vực “Đồi 1525“ (tức Đồi Dinh Thị trưởng cũ) thành một công viên, một điểm ngoạn cảnh (scenic viewpoint, point de vue panoramique, ở Úc, New Zealand hay Hoa Kỳ thường được gọi là lookout) chính là cách tối ưu để bảo vệ một di sản kiến trúc, đồng thời tạo điều kiện cho mọi người dân cũng như du khách tham gia vào công việc chỉnh trang, làm đẹp thành phố. Ngược lại, nếu các nhà lãnh đạo vẫn tiếp tục thực hiện đồ án quy hoạch đã được chính thức phê duyệt theo cách “việc đã rồi” (fait accompli) thì điều đó đồng nghĩa với hành động xóa bỏ căn cước của Đà Lạt, phá hoại bản sắc của thành phố lãng mạn, thơ mộng này.

“Đồi 1525 và Dinh Thị trưởng cũ” có thể được coi như một thắng cảnh nằm ngay trong lòng thành phố. Nếu chỉ nhìn riêng ngôi biệt thự trước đây từng là nơi trú ngụ của người đứng đầu chính quyền thành phố, nhiều người có thể còn băn khoăn vì chưa hiểu rõ lý do tại sao ngôi nhà giản dị đó (xem hình 7) lại là một “di sản kiến trúc” cần phải bảo tồn?

 

 

 

 

 

Hình 7: Dinh Thị trưởng Đà Lạt (Ảnh: Lâm Viên, báo Thanh Niên)

Đầu năm 2018, khi phê bình “đồ án quy hoạch khu trung tâm Đà Lạt”, tôi đã nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo vệ “Đồi Dinh Thị trưởng cũ” như một di sản kiến trúc quý giá của thành phố. Nhân dịp nhiều kiến trúc sư và nhiều tờ báo trong nước đang phản biện việc chính quyền Tỉnh Lâm Đồng phê duyệt “Đồ án quy hoạch chi tiết khu trung tâm Hòa Bình – Đà Lạt” của kiến trúc sư Hồ Thiệu Trị, tôi xin mạn phép làm rõ thêm luận điểm này.

Trước hết, cần xác định lại danh xưng: “Dinh Thị trưởng” hay ‘Dinh Tỉnh Trưởng”? Trong các bản đồ thời Pháp thuộc, vị trí này được ghi là “ Résidence de l’Administrateur-Maire”, như trên bản đồ Đà Lạt năm 1952 i – được lưu trữ tại Thư viện của Đại học Toronto – Canada (xem hình 1). Trong các bản đồ xuất bản thời Việt Nam Cộng Hòa (vd: Bản đồ Đà Lạt 1960, hay Bản đồ du lịch Đà Lạt 1971 in trong Tập san Sử Địa số 23-24 – số đặc khảo Dalat), địa điểm này cũng được ghi là “Dinh Thị trưởng Đà Lạt”(xem hình 2).

Hình 1: Trích bản đồ Đà Lạt 1952

 

Hình 2: Trích bản đồ Đà Lạt 1960

Điều đó có nghĩa là công thự này được dành cho Thị trưởng Đà Lạt. Do có những thời kỳ Tỉnh trưởng Tuyên Đức kiêm chức Thị trưởng Đà Lạt mới sinh ra sự lẫn lộn, nhiều người gọi nhầm là “Dinh Tỉnh trưởng”.
Nhưng tại sao vị trí này lại được chọn để xây dựng Dinh Thị trưởng Đà Lạt? Theo tôi, có hai lý do chủ yếu:

1) Trước hết là do cao độ của ngọn đồi và tầm nhìn bao quát từ vị trí đó. Trên bản đồ 1952, chúng ta thấy ghi 1525,6 m, còn trên bản đồ 1960, con số đó là 1525,3 m. Tạm gọi là Đồi 1525.


Hình 3: Khu Hòa Bình 1968. [A] Chợ Đà Lạt, [B] Rạp Hòa Bình, [C] Đồi Dinh Thị trưởng

(Ảnh: vnafmamn.com)

 

Hình 4: Đà Lạt 1967 – Không ảnh do Phillip M. Kemp chụp (Bộ sưu tập của Mạnh Hải)

Nhìn vào hai tấm ảnh cũ trên đây (hình 3 và hình 4), chúng ta thấy từ vị trí của Dinh, người nắm chức vụ Thị trưởng có thể nhìn bao quát và do đó có thể giám sát một cách thường xuyên việc xây dựng trong phạm vi thành phố – ít nhất là toàn bộ khu trung tâm. Cũng xin lưu ý điều này: trước năm 1975, Dinh Thị trưởng là một công thự dành cho người giữ chức vụ Thị trưởng chứ không phải tài sản riêng của Ông hay Bà Thị trưởng.

Chúng ta có thể đặt câu hỏi: nếu từ năm 1975 đến nay, chức vụ Thị trưởng và chức năng của Dinh Thị trưởng được tiếp tục duy trì thì có thể xảy ra tình trạng xây dựng nhà cửa một cách bừa bãi như hiện nay (xem hình 5 và hình 6) hay không?

Hình 5: Dinh Thị trưởng cũ và Đồi 1525 hiện nay (Ảnh: Tuổi Trẻ Online)

 

Hình 6: Khu phố trung tâm Đà Lạt ngày nay (Ảnh: Tuổi Trẻ Online)

2) Mặt khác, “Đồi 1525 và Dinh Thị trưởng cũ” có thể được coi như một thắng cảnh nằm ngay trong lòng thành phố. Nếu chỉ nhìn riêng ngôi biệt thự trước đây từng là nơi trú ngụ của người đứng đầu chính quyền thành phố, nhiều người có thể còn băn khoăn vì chưa hiểu rõ lý do tại sao ngôi nhà giản dị đó (xem hình 7) lại là một “di sản kiến trúc” cần phải bảo tồn?

Nhưng nếu nhìn ngôi biệt thự này lồng trong khung cảnh thiên nhiên xung quanh (hình 8), người ta sẽ hiểu được tại sao ngày xưa các nhà văn, nhà thơ, nhà soạn nhạc, nhà nhiếp ảnh và các họa sĩ luôn ca ngợi Đà Lạt là một “thành phố lãng mạn, thơ mộng”:

Hình 8: Đà Lạt 1952 (Ảnh: Đặng Văn Thông)

Có thể nói: đối với Đà Lạt, Dinh Thị trưởng và Đồi 1525 có tầm quan trọng đặc biệt về mặt thiết kế đô thị. Chính từ cách nhìn đó mà trong bài báo nêu trên, tôi đã đề nghị : “… Đồi Dinh Thị trưởng không chỉ bao gồm một công trình kiến trúc mà còn là một phong cảnh tuyệt đẹp, một vị trí hiếm có. Nếu xây dựng xung quanh dinh thự này một công viên, chúng ta sẽ có được một điểm ngoạn cảnh tuyệt vời, từ đó du khách có thể ngắm được toàn cảnh thành phố với nhiều góc nhìn khác nhau. Trong thời đại ngày nay, với những máy ảnh, điện thoại thông minh, máy tính bảng,… du khách có thể chụp được những tấm ảnh tuyệt đẹp.”ii

Biến khu vực “Đồi 1525“ (tức Đồi Dinh Thị trưởng cũ) thành một công viên, một điểm ngoạn cảnh (scenic viewpoint, point de vue panoramique, ở Úc, New Zealand hay Hoa Kỳ thường được gọi là lookout) chính là cách tối ưu để bảo vệ một di sản kiến trúc, đồng thời tạo điều kiện cho mọi người dân cũng như du khách tham gia vào công việc chỉnh trang, làm đẹp thành phố. Ngược lại, nếu các nhà lãnh đạo vẫn tiếp tục thực hiện đồ án quy hoạch đã được chính thức phê duyệt theo cách “việc đã rồi” (fait accompli) thì điều đó đồng nghĩa với hành động xóa bỏ căn cước của Đà Lạt, phá hoại bản sắc của thành phố lãng mạn, thơ mộng này.

Điều nghịch lý lớn nhất là: trong khi những người cộng sản ngày xưa nhân danh “công nông” (nghĩa là những người lao động nghèo khổ) để cướp chính quyền và tịch thu tài sản từ tay người giàu (địa chủ, tư sản) thì ngày nay, những người cộng sản đời mới lại nhân danh “chủ nghĩa xã hội” để tiếp tay cho các “doanh nhân”, các “nhà đầu tư” (mà thực chất là các nhà tư bản đỏ, tư bản đen) làm giàu bằng phương thức chiếm đất công làm đất tư, hủy hoại thiên nhiên để thay bằng cao ốc hào nhoáng và tiện nghi hiện đại. Nhưng xưa nay, Đà Lạt thành danh và được các văn nghệ sĩ đưa vào văn chương, vào thi ca, vào hội họa … là do giữ gìn được màu xanh của cây cỏ, của núi rừng, là nhờ vào sự hòa hợp giữa bàn tay con người (nhân tạo) và thiên nhiên chứ đâu phải nhờ vào những cao ốc hàng chục tầng hay những trung tâm thương mại – khách sạn cao cấp?

Các bạn trẻ có thể đến thăm nước Pháp và Thụy sĩ như lời gợi ý của Tiến sĩ – Kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn.iii Hoặc các bạn thử tìm đến các thành phố ở Châu Đại dương như Úc, New Zealand để xem các nước tiên tiến ấy vừa hiện đại hóa, vừa giữ gìn các di sản kiến trúc, vừa bảo vệ màu xanh của thiên nhiên như thế nào… Trong một thế giới mà sự hiểu biết là vốn liếng quý giá nhất của con người, không nên chạy theo đồng tiền một cách mù quáng mà trước hết phải biết sử dụng đồng tiền một cách thông minh. Bởi vì đồng tiền có thể đem lại lạc thú và niềm vui nhưng cũng là cái bẫy có khả năng hủy hoại cuộc đời của một cá nhân, một dòng họ và thậm chí cả một dân tộc !!!

Đà Lạt, ngày 21/3/2019

MAI THÁI LĨNH

 

Image may contain: outdoor

 

Thành Cao Mpa added 18 new photos to the album: Đà Lạt không của riêng ai.

ĐÀ LẠT 1954 – 1975

Đến năm 1945, số biệt thự Đà Lạt đã trên một ngàn căn với kiểu dáng phong phú, nhiều người cho rằng kiến trúc của Đà Lạt mang phong cách địa phương của Pháp, nhưng tôi cho rằng người Pháp rất tinh tế trong các thể loại kiến trúc Đà Lạt. Những căn biệt thự và công trình công cộng xây dựng trước năm 1930 có nhiều căn được lấy hình mẫu từ địa phương Pháp, về sau năm 1933 các công trình được các tác giả kiến trúc sư sáng tạo dựa trên hình thái tự nhiên của địa hình và kiến trúc công trình của người Thượng ở Đà Lạt.

Người Pháp bằng kiến thức của mình đã chuyển đổi những đường dốc địa hình thành những đường nét kiến trúc trong công trình rất tuyệt vời. Sở dĩ công trình mang hơi hướng kiến trúc địa phương pháp vì ít nhiều, người thiết kế được học và sinh sống ở Pháp nên bị ảnh hưởng là chuyện đượng nhiên. Tuy nhiên họ không bê nguyên công trình từ Pháp sang như ở một số vùng miền ở Việt Nam. Các công trình sử dụng những nguyên vật liệu tại chỗ như gạch, ngói, gỗ, đá… Mỗi ngôi biệt thự đều có khuôn viên rộng rãi, hợp thành một tổng thể đầy duyên dáng và đặc thù không giống Hà nội, Sài gòn hay Miền trung.

Trong khoảng thời gian từ 1945 đến 1954, tình hình chính trị nhiều biến động phức tạp, giao thông trở ngại, dân số xáo trộn bởi những cuộc tản cư, Đà Lạt không có thêm nhiều công trình mới. Sau Hiệp định Genève năm 1954, người Pháp rời khỏi Đông Dương, Việt Nam bị chia cắt thành hai miền, Đà Lạt bước vào một giai đoạn phát triển mới với dân số đông hơn. Dưới thời Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam, chính quyền Tổng thống Ngô Đình Diệm có kế hoạch phát triển Đà Lạt tương đối quy mô, vấn đề chỉnh trang đô thị và xây dựng các công trình công cộng được đặc biệt quan tâm.

Với điều kiện tự nhiên độc đáo, Đà Lạt được xác định không chỉ là nơi nghỉ dưỡng dành cho tầng lớp thượng lưu mà còn là một đô thị dành cho mọi người dân tới định cư, sinh sống. Thành phố khi đó được định hướng trở thành một trung tâm giáo dục lý tưởng, một địa điểm huấn luyện quân sự, nơi đào tạo và phát triển tôn giáo, và cũng là một vùng canh tác nông nghiệp. Nhằm ổn định cho một bộ phận di dân đang xuất hiện ngày càng đông, những ấp nông nghiệp mới như Thánh Mẫu, Tùng Lâm, Thái Phiên, Đa Thiện… đã được hình thành.

Trong khi chờ đợi thiết lập một đồ án quy hoạch mới, chính quyền tiếp tục áp dụng đồ án của Jacques Lagisquet cùng một “Chương trình địa dịch”, nghiên cứu biên soạn lại phù hợp với điều kiện thực tế để giải quyết nhu cầu xây dựng và đảm bảo tính liên tục của quyền tư hữu đất đai, bất động sản. Việc xây dựng các công trình công cộng, các sơ sở tôn giáo, quân sự… được tính toán dựa trên những phần đất công sản còn lại. Bộ mặt đô thị thời kỳ này được bổ sung bởi những công trình mang dáng vẻ hiện đại và do các kiến trúc sư Việt Nam thiết kế, như Viện Đại học Đà Lạt, Trường Võ bị Quốc gia, Trung tâm Nghiên cứu Nguyên tử, chợ Đà Lạt, Giáo hoàng Học viện.

Thập niên 1960, Đà Lạt một lần nữa chịu tác động bởi những biến cố chính trị. Cuộc đảo chính năm 1963 khiến dự án phát triển thành phố phải dừng lại sau một thời gian ngắn tiến hành. Khi cuộc chiến tranh Việt Nam ngày càng trở nên khốc liệt, các sĩ quan quân sự được chỉ định thay thế những nhà cầm quyền dân sự, việc xây dựng và quy hoạch thành phố ít được coi trọng. Đô thị Đà Lạt bắt đầu xộc xệch biến dạng. Tuy vậy, bên cạnh các công trình quân sự, Đà Lạt thời kỳ này cũng có thêm một vài công trình mới cùng các nhà hàng, khách sạn mọc lên ở trung tâm thành phố. Nhưng do thiếu định hướng quy hoạch tổng thể, không ít công trình được xây cất vội vã đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến vẻ đẹp hài hòa với thiên nhiên cũng như sự phát triển cân đối của toàn thành phố. Vào năm 1967, vấn đề môi sinh của Đà Lạt được các học giả đương thời lên tiếng báo động.

Năm 1973, một đề án quy hoạch chỉnh trang Đà Lạt được thiết lập, trong đó nhấn mạnh đến các biện pháp bảo vệ môi sinh cho thành phố, đặc biệt ở khu vực lưu vực của hồ Xuân Hương. Cảnh quan đô thị Đà Lạt giai đoạn này còn chịu ảnh hưởng xấu bởi nạn xây cất bất hợp pháp. Cùng với một số quan chức thế lực chiếm dụng đất, nhiều thương phế binh của Quân đội Việt Nam Cộng hòa cũng đòi quyền lợi, xây dựng những ngôi nhà tạm bợ ở ngay trung tâm thành phố, một số người khác chiếm đất làm vườn ở những khu vực như ấp Ánh Sáng, khu Thao Trường.

Hiện tượng xã hội này trở thành một vấn đề nan giải trong việc quy hoạch và bảo vệ nét thẩm mỹ của Đà Lạt, vẫn tiếp tục tồn tại trong những giai đoạn tiếp theo cho tới ngày nay.

Khi chỉnh trang đô thị Đà Lạt, nhất thiết phải đánh giá đúng giá trị lịch sử phát triển của Đà Lạt qua từng giai đoạn và giá trị văn hóa để có cái nhìn thấu đáo, mọi nhẽ, bằng không sẽ rơi vào duy ý chí, lợi ích nhóm, phá vỡ cấu trúc của đô thị mà các kiến trúc sư thế hệ đi trước đã dày công xây dựng tôn tạo nên nó.

Kiến trúc sư Hoàng Hùng – Tổng giám đốc nha kiến thiết và thiết kế đô thị giai đoạn này từng phát biểu”Kiến trúc sư Hoàng Hùng – giám đốc nha kiến thiết thời VNCH nói về Đà Lạt:
“phong cảnh Non xanh nước biết, sương mù mây bay của Đà Lạt là tài sản vô giá. Tự gió mây trăng nước của Đà Lạt đã có sẵn cái tình cái ý. Chúng ta cắm cái nhà, con đường là để đậm Đà ý nhị hơn cái tình ý ấy. Nếu làm cái gì kệch cỡm mất duyên dáng của Đà Lạt thì lương tâm chúng ta sẽ cắn rứt trọn đời. Bởi du khách bản xứ hay ngoại quốc nhìn thấy những gì chướng mắt lại nhắc đến chúng ta với một lời mỉa mai”.

 
_
Image may contain: 1 person, outdoor
_
Image may contain: outdoor
Image may contain: sky, tree, basketball court, snow, outdoor and nature
No photo description available.
+14

__

Bạn cứ phịa ra một email hoặc tên nào đó để viết ý kiến. Comment của tất cả các bạn đọc sẽ được hiện ra.

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

 
%d bloggers like this: